.png)
Negatieve gedachten doorbreken met NLP: meer afstand, rust en keuzevrijheid
Negatieve gedachten horen bij het menselijk leven. Iedereen twijfelt weleens aan zichzelf, maakt zich zorgen over wat anderen denken of stelt zich voor wat er allemaal verkeerd zou kunnen gaan. Meestal komen en gaan zulke gedachten vanzelf, maar soms blijven ze hangen. Je merkt dat je hetzelfde gesprek opnieuw analyseert, een fout groter maakt dan hij eigenlijk is of jezelf voortdurend afvraagt of je wel goed genoeg bent. Hoe vaker zo’n gedachte terugkomt, hoe vertrouwder ze kan gaan klinken en hoe gemakkelijker je haar uiteindelijk als waarheid begint te behandelen.
Misschien herken je gedachten zoals “Ik ben niet goed genoeg”, “Straks gaat het fout”, “Wat zullen anderen daarvan denken?” of “Waarom kan ik dit niet gewoon loslaten?” Zulke gedachten kunnen bijzonder overtuigend aanvoelen, zeker wanneer ze gepaard gaan met spanning, onzekerheid of angst. Toch bestaat er een belangrijk verschil tussen iets denken en iets weten. Een gedachte kan vertrouwd zijn, vaak terugkomen en een sterke emotie oproepen zonder dat ze daarom een objectieve beschrijving van de werkelijkheid is.
Binnen NLP, voluit Neuro-Linguïstisch Programmeren, bestaan verschillende vragen en oefeningen waarmee je bewuster kunt kijken naar de taal die je gebruikt, de betekenis die je aan gebeurtenissen geeft en de overtuigingen die daaronder kunnen liggen. NLP wordt soms voorgesteld alsof je daarmee letterlijk je brein kunt “herprogrammeren”. Dat vind ik een te sterke voorstelling. Ons brein is geen computer waarin we simpelweg oude software verwijderen en nieuwe installeren. Wat NLP binnen coaching wél kan bieden, zijn praktische manieren om automatische interpretaties zichtbaar te maken en te onderzoeken of er ook andere manieren bestaan om naar jezelf en een situatie te kijken.
Waarom blijven negatieve gedachten soms terugkomen?
Ons vermogen om problemen te herkennen en mogelijke risico’s in te schatten is op zichzelf bijzonder nuttig. Wanneer je morgen een belangrijk gesprek hebt, kan het verstandig zijn om vooraf even na te denken over wat je wilt zeggen. Wanneer je een fout hebt gemaakt, kan reflecteren je helpen om ervan te leren. En wanneer een situatie werkelijk risico’s bevat, wil je natuurlijk dat je aandacht die signalen opmerkt. Negatief denken is dus niet automatisch iets wat we moeten uitschakelen.
Het wordt vooral lastig wanneer nadenken niet meer tot nieuwe informatie, een beslissing of een concrete actie leidt, maar zichzelf begint te herhalen. Je vraagt je bijvoorbeeld af wat iemand van je vindt. Omdat je het antwoord niet kent, begin je eerdere gesprekken opnieuw te analyseren. Vervolgens zoek je naar mogelijke aanwijzingen dat je iets verkeerd hebt gezegd en voor je het weet ben je niet langer bezig met wat er daadwerkelijk gebeurd is, maar met allerlei scenario’s die je hoofd zelf heeft opgebouwd.
Hetzelfde kan gebeuren na een fout. De eerste gedachte is misschien heel concreet: “Dat had ik anders kunnen aanpakken.” Maar even later wordt dat “Waarom doe ik altijd zoiets?” en uiteindelijk misschien zelfs “Ik ben gewoon niet goed genoeg.” Een gebeurtenis is dan langzaam veranderd in een oordeel over jezelf. Precies zulke verschuivingen leren herkennen kan een belangrijk onderdeel zijn van anders omgaan met negatieve gedachten.
Een gedachte is niet hetzelfde als een feit
Wanneer een gedachte sterk genoeg voelt, behandelen we haar gemakkelijk alsof ze een vaststaand feit is. Stel bijvoorbeeld dat je denkt: “Mijn baas vond mijn werk waarschijnlijk slecht.” Misschien voelt die gedachte heel overtuigend, maar zolang je baas dat niet heeft gezegd, blijft het een interpretatie. Hetzelfde geldt voor “Ik ga dit niet kunnen”. Dat klinkt als een conclusie, terwijl het eigenlijk een voorspelling is over iets wat nog moet gebeuren.
Een bruikbare oefening is daarom onderscheid leren maken tussen wat er werkelijk gebeurd is en welke betekenis je eraan geeft. Stel dat iemand niet antwoordt op je bericht. Het feit is dat je nog geen antwoord hebt ontvangen. Je interpretatie kan zijn dat die persoon boos is. Vervolgens kan daaruit de gedachte ontstaan dat je waarschijnlijk iets verkeerd hebt gedaan, waarna je misschien begint te zoeken naar wat dat geweest zou kunnen zijn. Binnen enkele minuten ben je dan van één onbeantwoord bericht terechtgekomen bij een negatief oordeel over jezelf.
Dat betekent niet dat je interpretatie onmogelijk juist is. Misschien is iemand inderdaad boos. Het punt is dat je dat op dat moment nog niet weet. Wanneer je dat onderscheid leert herkennen, ontstaat er ruimte tussen een gebeurtenis en het verhaal dat je hoofd erover maakt. En juist in die ruimte kun je onderzoeken of je eerste interpretatie werkelijk de enige mogelijke is.
Herkaderen: kan ik hier ook anders naar kijken?
Een bekende techniek binnen NLP is herkaderen, ook wel reframing genoemd. Herkaderen betekent niet dat je iets wat pijnlijk of moeilijk is plots positief moet noemen. Sommige situaties zijn gewoon teleurstellend, verdrietig of vervelend en hoeven niet mooier gemaakt te worden dan ze zijn. Het gaat er eerder om te onderzoeken of de betekenis die je automatisch aan een gebeurtenis geeft de enige mogelijke betekenis is.
Wanneer je bijvoorbeeld denkt “Ik ben slecht in dit”, zou je kunnen onderzoeken of “Ik heb hier nog weinig ervaring mee” misschien dichter bij de werkelijkheid ligt. De tweede formulering ontkent niet dat iets moeilijk is, maar laat wel ruimte voor ontwikkeling. Hetzelfde geldt voor “Ik heb gefaald.” Misschien wordt dat na enig onderzoek: “Dit is niet gelopen zoals ik wilde. Wat kan ik hieruit meenemen?” Je ontkent de teleurstelling niet, maar voorkomt dat één ervaring automatisch verandert in een oordeel over je hele persoon.
Je kunt dit zelf proberen met een gedachte die regelmatig terugkomt. Schrijf die gedachte eerst precies op zoals ze in je hoofd verschijnt en vraag jezelf daarna af wat je werkelijk weet, welke conclusie je zelf toevoegt, welk bewijs je daarvoor hebt en of er ervaringen bestaan die niet bij die conclusie passen. Een andere waardevolle vraag is wat je tegen een goede vriend zou zeggen wanneer die exact dezelfde gedachte over zichzelf had. Vaak blijkt dat we tegen anderen veel genuanceerder spreken dan tegen onszelf.
Je hoeft negatieve gedachten niet voortdurend te bestrijden
Binnen sommige populaire NLP-oefeningen wordt gewerkt met zogenaamde pattern interrupts, waarbij je een negatieve gedachte bewust probeert te onderbreken. In je oorspronkelijke artikel stond bijvoorbeeld de oefening om hardop “STOP!” te zeggen, te bewegen en de gedachte onmiddellijk door een positieve affirmatie te vervangen. Het basisidee dat je een automatische mentale spiraal kunt leren herkennen en je aandacht vervolgens kunt verplaatsen, kan zeker bruikbaar zijn. Alleen hoeft dat niet te betekenen dat je iedere ongewenste gedachte letterlijk moet bestrijden.
Wanneer je merkt dat je al twintig minuten hetzelfde gesprek analyseert, kan het bijvoorbeeld helpen om recht te staan, even te wandelen, bewust naar je omgeving te kijken of je aandacht terug te brengen naar de taak waarmee je bezig was. Het doel is dan niet om tegen jezelf te zeggen dat de gedachte absoluut niet meer mag verschijnen. Je merkt eerder op: “Ik ben opnieuw hetzelfde probleem aan het analyseren en dit brengt me momenteel niet verder.” Daarna kun je bewust beslissen wat je met je aandacht wilt doen.
Dat verschil vind ik belangrijk. Mentale rust ontstaat niet noodzakelijk doordat je volledige controle krijgt over welke gedachten wel en niet mogen verschijnen. Ze kan ook ontstaan wanneer je steeds beter leert herkennen welke gedachten nuttig zijn en welke gedachten vooral dezelfde mentale cirkel opnieuw starten.
Luister eens naar de taal die je tegen jezelf gebruikt
Taal is één van de interessantste onderdelen van NLP, omdat woorden zichtbaar kunnen maken hoe absoluut we soms over onszelf en situaties denken. Let bijvoorbeeld eens op woorden als altijd, nooit, iedereen, niemand, moeten en kan niet. Wanneer je denkt “Ik doe altijd alles verkeerd”, is het woord altijd waarschijnlijk niet letterlijk waar. Wanneer je zegt “Iedereen vindt mij moeilijk”, beschik je waarschijnlijk niet over de gedachten van iedereen. En wanneer je denkt “Ik moet iedereen tevreden houden”, wordt het interessant om te onderzoeken waar dat “moeten” precies vandaan komt.
Je hoeft zulke woorden niet uit je taal te verbannen. Ze kunnen juist signalen worden die je uitnodigen om iets nauwkeuriger te kijken naar wat je denkt. Je kunt jezelf afvragen of iets werkelijk altijd gebeurt, of iedereen inderdaad hetzelfde denkt en of iets werkelijk moet of vooral voelt alsof het moet. Door zulke uitspraken iets minder absoluut te maken, ontstaat vaak vanzelf een realistischer perspectief.
Dat is wezenlijk anders dan negatief denken simpelweg vervangen door positief denken. Het doel is niet dat je voortaan alles rooskleurig bekijkt. Het doel is dat je gedachten nauwkeuriger, flexibeler en minder alles-of-niets worden.
Van “ik ben” naar “ik merk”
Een andere kleine taalverschuiving die ik waardevol vind, is het verschil tussen “ik ben” en “ik merk”. Wanneer iemand zegt “Ik ben onzeker”, wordt onzekerheid bijna een onderdeel van de identiteit. Wanneer diezelfde persoon zegt “Ik merk dat ik mij in deze situatie onzeker voel”, beschrijft hij een ervaring die zich op een bepaald moment en binnen een bepaalde context voordoet.
Hetzelfde geldt voor iemand die zichzelf omschrijft als “een piekeraar”. Dat klinkt alsof piekeren een vast onderdeel van de persoonlijkheid is. De zin “Ik merk dat ik snel begin te piekeren wanneer ik geen zekerheid heb” bevat veel meer informatie. Plots wordt zichtbaar dat het patroon vooral in bepaalde omstandigheden optreedt en mogelijk samenhangt met de behoefte aan zekerheid.
Dat betekent uiteraard niet dat je door één zin anders te formuleren plots verandert. Het kan je wel helpen om onderscheid te maken tussen wie je bent en wat je op bepaalde momenten denkt, voelt of doet. Dat onderscheid is belangrijk, omdat gedrag en gedachten daardoor minder snel als een onveranderlijke identiteit worden ervaren.
Wat kan ankeren binnen NLP betekenen?
Een andere bekende NLP-techniek is ankeren. Daarbij probeert men een bepaalde emotionele toestand bewust te verbinden aan een specifieke prikkel, bijvoorbeeld door tijdens een herinnering aan een krachtig of rustig moment de duim en wijsvinger tegen elkaar te drukken. In de oorspronkelijke blog werd dat omschreven als het creëren van een soort “emotionele sneltoets”. Dat beeld is aantrekkelijk, maar ik zou het niet zo letterlijk voorstellen.
We weten uit het dagelijkse leven dat bepaalde prikkels sterke associaties kunnen oproepen. Een lied kan je onmiddellijk terugbrengen naar een bepaalde periode, een geur kan een herinnering oproepen en een specifieke omgeving kan ervoor zorgen dat je je bijna automatisch anders voelt. Binnen een NLP-oefening kan het daarom interessant zijn om bewust terug te denken aan een situatie waarin je je rustig, krachtig of zelfverzekerd voelde en opnieuw aandacht te geven aan hoe je toen dacht, voelde en handelde.
Het doel hoeft daarbij niet te zijn om een moeilijke emotie met één beweging uit te schakelen. Veel interessanter is het besef dat je gedrag niet altijd hetzelfde is geweest. Wanneer je denkt “Ik kan nooit rustig blijven wanneer iemand mij bekritiseert”, kan het waardevol zijn om te zoeken naar momenten waarop dat wél lukte. Daarmee creëer je geen magische sneltoets, maar je maakt het bestaande verhaal over jezelf wel minder absoluut.
Visualisatie als mentale voorbereiding
Visualisatie wordt eveneens veel gebruikt binnen NLP. In de oorspronkelijke tekst stond dat onze hersenen weinig onderscheid zouden maken tussen echte en ingebeelde ervaringen en dat je via visualisatie je brein kunt programmeren. Dat gaat mij te ver. Een ingebeelde ervaring en een werkelijk beleefde ervaring zijn niet simpelweg hetzelfde.
Toch kan mentale verbeelding een interessante vorm van voorbereiding zijn. Stel bijvoorbeeld dat je morgen een moeilijk gesprek moet voeren waarin je eindelijk een grens wilt aangeven. In plaats van twintig keer te bedenken hoe het gesprek verkeerd zou kunnen lopen, kun je vooraf rustig nadenken over hoe je zelf wilt reageren. Welke woorden wil je gebruiken? Hoe wil je reageren wanneer de ander teleurgesteld of geïrriteerd is? Wat wil je vooral niet opnieuw doen? En wat kan je helpen om bij je oorspronkelijke boodschap te blijven?
Je gebruikt visualisatie dan niet om een bepaalde toekomst te manifesteren of je brein te programmeren, maar om een gewenste reactie vooraf mentaal te verkennen. Dat kan vooral waardevol zijn wanneer je weet dat je in spannende situaties gemakkelijk terugvalt op een automatische reactie.
Positieve affirmaties hoeven niet overdreven positief te zijn
Positieve affirmaties worden eveneens vaak gebruikt om negatieve gedachten tegen te gaan. Alleen ontstaat er een probleem wanneer de nieuwe zin zo ver verwijderd ligt van wat iemand werkelijk gelooft dat hij bijna ongeloofwaardig wordt. Wanneer je diep aan jezelf twijfelt, zal honderd keer “Ik ben volledig zelfverzekerd” herhalen niet noodzakelijk iets veranderen.
Daarom werk ik liever met realistische en helpende formuleringen. In plaats van “Ik ben altijd zelfverzekerd” kun je bijvoorbeeld denken: “Ik mag onzekerheid voelen en toch mijn mening uitspreken.” In plaats van “Alles komt goed” kan “Ik weet niet hoe dit zal verlopen, maar ik kan omgaan met wat er gebeurt” veel geloofwaardiger zijn. En in plaats van jezelf te vertellen dat je nooit meer fouten zult maken, kun je oefenen met de gedachte dat één fout niet alles zegt over je waarde of mogelijkheden.
Het verschil lijkt subtiel, maar het doel verandert volledig. Je probeert jezelf niet langer te overtuigen van iets positiefs. Je probeert eerlijker en minder absoluut naar jezelf en de situatie te kijken.
Je bent niet iedere gedachte die door je hoofd gaat
Misschien is dit uiteindelijk belangrijker dan alle afzonderlijke NLP-technieken. Je hebt voortdurend gedachten, maar dat betekent niet dat iedere gedachte een betrouwbare beschrijving is van jezelf, andere mensen of de toekomst. Je kunt denken dat je niet goed genoeg bent zonder dat dit objectief vaststaat. Je kunt denken dat iemand je afwijst zonder te weten wat die persoon werkelijk voelt. Je kunt verwachten dat iets fout zal gaan zonder te kunnen voorspellen wat morgen gebeurt.
Sommige gedachten bevatten nuttige informatie en verdienen aandacht. Andere zijn vooral zorgen, voorspellingen, interpretaties of oude verhalen die gemakkelijk opnieuw verschijnen. Het doel is daarom niet om alleen nog positieve gedachten te hebben, want dat is niet realistisch en ook niet nodig. Mentale rust kan juist ontstaan wanneer je leert dat niet iedere gedachte automatisch je volledige aandacht, geloof en energie hoeft te krijgen.
Wanneer je dat begint te ervaren, verandert ook de vraag. In plaats van “Hoe krijg ik deze gedachte uit mijn hoofd?” wordt het misschien: “Wat wil ik met deze gedachte doen?” Soms bevat ze informatie waarmee je iets kunt. Soms vraagt een situatie om actie. En soms is het meest helpende antwoord juist dat je niets hoeft op te lossen en je aandacht opnieuw mag richten op wat er werkelijk voor je ligt.
Een eenvoudige oefening wanneer een gedachte blijft terugkomen
Wanneer je vandaag merkt dat een negatieve gedachte blijft terugkomen, schrijf haar dan eens letterlijk op zoals ze in je hoofd klinkt. Probeer haar niet onmiddellijk positiever te maken, maar onderzoek eerst wat er werkelijk staat. Vraag jezelf af welk deel een feit is, welk deel jouw interpretatie is, wat je probeert te voorspellen en welke informatie je eigenlijk niet hebt.
Vervolgens kun je onderzoeken of er een andere, even realistische manier bestaat om naar dezelfde situatie te kijken. Niet noodzakelijk een positievere manier, maar een minder absolute. Misschien verandert “Ik heb het volledig verpest” in “Dit is niet gegaan zoals ik wilde en ik wil begrijpen wat ik de volgende keer anders kan doen.” Of misschien verandert “Hij antwoordt niet omdat ik iets verkeerd heb gedaan” in “Ik merk dat mijn hoofd een verklaring probeert te vinden, maar op dit moment weet ik eenvoudigweg niet waarom hij nog niet geantwoord heeft.”
Kijk daarna of er een concrete actie mogelijk is. Wanneer je iets kunt doen, bepaal dan één kleine stap. Wanneer er op dat moment niets te doen valt, kun je oefenen om de vraag even te laten liggen en je aandacht terug te brengen naar wat je nu aan het doen bent. Dat is vaak het verschil tussen een probleem onderzoeken en eindeloos proberen om via denken zekerheid te creëren.
NLP bij Klarvida: een hulpmiddel, geen wondermiddel
Binnen coaching bij Klarvida in Waregem gebruik ik NLP als één van verschillende mogelijke invalshoeken. Daarnaast werk ik met inzichten en oefeningen uit onder andere mindfulness en positieve psychologie. NLP is daarbij geen doel op zich en ook geen methode die automatisch op iedereen wordt toegepast. Soms kan een vraag uit NLP helpen om een overtuiging te onderzoeken, terwijl op een ander moment mindfulness geschikter is omdat iemand vooral wil leren herkennen wanneer hij volledig wordt meegesleept door zijn gedachten. En soms is een concreet gesprek over grenzen, gedrag of keuzes waardevoller dan welke techniek ook.
Daarom staat bij Klarvida niet de methode centraal, maar jouw verhaal en wat jij op dat moment nodig hebt. We kijken naar wat er gebeurt, welke patronen je herkent en welke andere manieren van denken of reageren je zou kunnen oefenen. Het doel is niet om je brein te “herprogrammeren”, maar om meer inzicht en keuzevrijheid te ontwikkelen in situaties waarin je vandaag misschien nog automatisch reageert.
Blijf je vastzitten in negatieve gedachten of piekeren?
Misschien begrijp je rationeel heel goed dat je gedachten niet altijd feiten zijn en merk je toch dat dezelfde twijfel, zelfkritiek of zorgen telkens terugkomen. Dat is niet vreemd. Een patroon begrijpen betekent niet automatisch dat het daardoor onmiddellijk verdwijnt. Soms helpt het om samen te onderzoeken welke situaties bepaalde gedachten activeren, welke overtuigingen daaronder liggen en wat je vervolgens automatisch doet.
Tijdens coaching kunnen we daar rustig naar kijken en onderzoeken welke andere reacties mogelijk zijn. Wanneer je vooral merkt dat je hoofd voortdurend blijft doorgaan, kun je ook meer lezen over hulp bij piekeren en rust in je hoofd. Wanneer negatieve gedachten vooral samengaan met jezelf voortdurend in twijfel trekken, kan coaching rond zelfvertrouwen en onzekerheid beter aansluiten.
Gratis en vrijblijvend kennismaken
Wanneer je merkt dat negatieve gedachten, piekeren of zelfkritiek veel ruimte innemen en je wilt onderzoeken hoe je daar anders mee kunt omgaan, kun je eerst gratis en vrijblijvend kennismaken met Klarvida. Je hoeft vooraf niet precies te weten welke techniek of vorm van begeleiding je nodig hebt en je hoeft tijdens zo’n eerste gesprek ook niet meteen je hele verhaal te vertellen.
Je vertelt kort wat er op dit moment speelt, ik luister naar wat je bezighoudt en we bekijken samen of mijn manier van begeleiden bij jou past. De begeleiding kan vervolgens plaatsvinden in Waregem, online of tijdens wandelcoaching, afhankelijk van wat voor jou het meest passend voelt.
Lees ook:
Blog door Klarvida Coaching – coaching zonder oordeel, zonder wachttijd, met resultaat.
Opmerkingen