.png)
De logica van geluk volgens Mo Gawdat: wat verwachtingen, gedachten en controle met geluk te maken hebben
Waarom kan iemand op papier alles hebben en zich toch onrustig, leeg of ontevreden voelen? En waarom kan iemand anders door een moeilijke periode gaan en tegelijkertijd momenten van oprechte rust, verbinding of dankbaarheid ervaren? Geluk blijkt moeilijker vast te leggen dan we soms denken. We zoeken het in succes, relaties, financiële zekerheid, erkenning of het bereiken van een volgend doel, maar merken regelmatig dat het gevoel waarop we hoopten veel sneller verdwijnt dan verwacht.
De Egyptische ingenieur en voormalig Google X-bestuurder Mo Gawdat probeerde precies dat vraagstuk te begrijpen. In zijn boek De logica van geluk benadert hij geluk op een manier die sterk beïnvloed is door zijn achtergrond als ingenieur. In plaats van geluk uitsluitend als een ongrijpbare emotie te beschouwen, probeert hij te onderzoeken welke denkprocessen ervoor zorgen dat we tevredenheid ervaren of juist ongelukkig worden.
Zijn zoektocht kreeg een veel diepere betekenis na het overlijden van zijn zoon Ali. Gawdat gebruikte de ideeën waar hij al langer mee bezig was om betekenis te proberen geven aan een verlies dat niet opgelost of ongedaan gemaakt kon worden. Dat maakt zijn visie interessant, maar het is belangrijk om zijn “formule” niet letterlijk als een wetenschappelijke formule voor geluk te behandelen. Het is vooral een denkkader waarmee je kunt onderzoeken welke rol verwachtingen, interpretaties en controle spelen in hoe je je leven ervaart. En juist daarin zitten verschillende ideeën die ook binnen coaching bijzonder herkenbaar zijn.
De formule van geluk: werkelijkheid tegenover verwachtingen
Een van de bekendste ideeën van Mo Gawdat is zijn formule voor geluk. Heel eenvoudig samengevat stelt hij dat ongelukkig zijn vaak ontstaat wanneer de werkelijkheid anders is dan hoe we vinden dat de werkelijkheid zou moeten zijn.
Je verwacht dat iemand op een bepaalde manier reageert, maar dat gebeurt niet. Je verwacht dat je carrière op een bepaalde leeftijd verder zou staan. Je vindt dat je relatie anders zou moeten zijn, dat je lichaam er anders zou moeten uitzien of dat je leven rustiger, succesvoller of duidelijker zou moeten verlopen.
De werkelijkheid is één ding. Daarnaast bestaat er een beeld in ons hoofd van hoe die werkelijkheid volgens ons zou moeten zijn. Hoe groter de afstand tussen beide wordt, hoe meer frustratie, teleurstelling of onrust er kan ontstaan.
Dat betekent niet dat geluk simpelweg ontstaat door je verwachtingen zo laag mogelijk te maken. Verwachtingen kunnen juist richting geven. Je mag hopen op een liefdevolle relatie, betekenisvol werk, financiële stabiliteit of persoonlijke groei. Het wordt vooral interessant wanneer een verwachting verandert in een absolute voorwaarde: “Mijn leven kan pas goed zijn wanneer dit gebeurd is.” Daar kun je jezelf een waardevolle vraag stellen: ben ik ongelukkig door wat er op dit moment werkelijk gebeurt, of vooral doordat de werkelijkheid niet overeenkomt met het beeld dat ik ervan had?
Soms ligt het antwoord volledig bij de werkelijkheid. Verlies, ziekte, financiële problemen, relationele pijn of andere moeilijke omstandigheden worden niet opgelost door simpelweg “anders te denken”. Maar op andere momenten ontdekken we dat een aanzienlijk deel van onze onrust ontstaat in de strijd tussen wat er is en wat we vinden dat er had moeten zijn.
Verwachtingen zijn niet hetzelfde als wensen
Er bestaat een belangrijk verschil tussen iets graag willen en geloven dat iets noodzakelijk moet gebeuren voordat je tevreden kunt zijn. Je kunt bijvoorbeeld graag promotie willen maken zonder te geloven dat je huidige leven waardeloos is zolang die promotie er niet komt. Je kunt verlangen naar een relatie zonder jezelf als onvolledig te beschouwen zolang je alleen bent. Dat onderscheid lijkt klein, maar het verandert veel.
Wanneer een verlangen een voorwaarde wordt voor geluk, verschuift je aandacht gemakkelijk naar wat ontbreekt. Je hebt misschien een woning waar je graag woont, mensen die om je geven, voldoende eten, interessante plannen en een lichaam dat je door de dag draagt, maar je aandacht blijft volledig hangen bij dat ene doel dat nog niet bereikt is.
Dat betekent niet dat je jezelf tevreden moet stellen met alles of geen ambitie meer mag hebben. Je kunt dankbaar zijn voor wat er vandaag is en tegelijkertijd iets anders willen voor morgen. Die twee hoeven elkaar niet uit te sluiten. Misschien zit juist daar een interessante vorm van innerlijke rust: je leven hoeft niet eerst af te zijn voordat je het mag waarderen.
Waarom ons hoofd zo gemakkelijk problemen vindt
Mo Gawdat besteedt veel aandacht aan onze neiging om problemen, risico's en negatieve scenario's op te merken. De populaire uitleg daarvoor luidt vaak dat “het brein niet gemaakt is om gelukkig te zijn, maar om te overleven”. Daar zit een begrijpelijke gedachte achter, maar als wetenschappelijke verklaring is dat te eenvoudig.
Mensen hebben inderdaad sterke systemen voor het detecteren van mogelijke dreiging en negatieve informatie kan in bepaalde omstandigheden meer aandacht krijgen dan positieve informatie. Tegelijkertijd zijn onze hersenen ook ontwikkeld voor verbinding, nieuwsgierigheid, samenwerking, leren, plezier en allerlei andere menselijke ervaringen. Het brein is dus niet simpelweg een machine die voortdurend probeert ons ongelukkig te maken.
Wat wel herkenbaar is, is dat één probleem soms veel meer mentale ruimte krijgt dan tien dingen die goed lopen. Je kunt twintig positieve reacties krijgen en 's avonds vooral nadenken over die ene kritische opmerking. Je kunt een aangename dag hebben en toch uren bezig zijn met één ongemakkelijk gesprek.
Dat is niet noodzakelijk een defect in je denken. Het kan wel waardevol zijn om te merken waar je aandacht automatisch naartoe gaat. Want wat je aandacht krijgt, bepaalt voor een deel hoe je een dag, een relatie of zelfs een periode van je leven ervaart.
Wanneer nadenken verandert in overdenken
Een ander herkenbaar thema in Gawdats werk is onze neiging om situaties eindeloos te analyseren. Denken is uiteraard nuttig. Het helpt ons plannen, leren en problemen oplossen. Maar denken kan ook blijven doorgaan wanneer er niets meer op te lossen valt.
Je hebt een gesprek gehad en probeert achteraf precies te achterhalen wat de ander met een bepaalde zin bedoelde. Je hebt een beslissing genomen en blijft vervolgens alle alternatieven opnieuw vergelijken. Of je probeert zekerheid te krijgen over iets wat per definitie onzeker is.
Op dat moment voelt denken nog altijd productief, maar vaak ontstaat er geen nieuwe informatie meer. Je hoofd herhaalt vooral verschillende versies van dezelfde vraag.
Een bruikbare vraag is dan: ben ik nog iets aan het oplossen, of probeer ik via denken zekerheid te krijgen over iets wat ik op dit moment niet kan weten?
Wanneer er een concrete actie mogelijk is, kan nadenken je helpen. Wanneer er geen actie mogelijk is en je alleen dezelfde scenario's blijft herhalen, kan het soms waardevoller zijn om je aandacht opnieuw te richten op wat er daadwerkelijk voor je ligt.
Vergelijken: wanneer het leven van een ander de meetlat wordt
Vergelijken is eveneens menselijk. We gebruiken anderen om te begrijpen waar we zelf staan. Dat hoeft niet problematisch te zijn. Iemand anders kan je inspireren, iets leren of laten zien wat mogelijk is. Het wordt moeilijker wanneer het leven van anderen voortdurend de meetlat wordt waarmee je je eigen leven beoordeelt. Sociale media kunnen dat versterken omdat we vaak verschillende delen van de werkelijkheid met elkaar vergelijken. Je ziet de reis, promotie, relatie, nieuwe woning of sportieve prestatie van iemand anders, maar niet noodzakelijk de onzekerheid, ruzies, financiële zorgen of moeilijke dagen die daarnaast bestaan. Vervolgens vergelijk je het volledige beeld van je eigen leven met een geselecteerd fragment van het leven van iemand anders.
Het probleem is dan niet dat de ander iets moois heeft. Het probleem ontstaat wanneer zijn of haar succes voor jou bewijs wordt dat jij tekortschiet. Misschien is een interessantere vraag daarom niet: “Waarom heb ik dat nog niet?”, maar: “Wat raakt mij precies in wat ik bij die ander zie?” Soms ontdek je daar geen jaloezie, maar een verlangen. Misschien wil je meer vrijheid, creativiteit, verbinding of avontuur. Dan kan vergelijking plots informatie worden in plaats van een oordeel over jezelf.
De behoefte aan controle
Controle is misschien één van de meest herkenbare thema's wanneer mensen veel piekeren. We proberen vooruit te denken omdat we hopen onaangename verrassingen te voorkomen. We plannen gesprekken in ons hoofd, proberen reacties van anderen te voorspellen en analyseren mogelijke problemen voordat ze ontstaan.
Een zekere mate van controle is uiteraard nuttig. Je kunt je financiën plannen, je voorbereiden op een gesprek, afspraken maken en verantwoordelijkheid nemen voor je gedrag. Maar er bestaat ook een grens.
Je kunt bepalen wat jij zegt, maar niet exact hoe iemand anders daarop reageert. Je kunt je goed voorbereiden op een sollicitatie, maar niet beslissen wie uiteindelijk wordt aangenomen. Je kunt liefde en aandacht geven binnen een relatie, maar je kunt de ander niet volledig controleren.
De oorspronkelijke versie van deze blog stelt dat 99 procent van het leven buiten onze controle ligt. Dat cijfer hebben we helemaal niet nodig. Het interessantere onderscheid is tussen wat binnen jouw invloed ligt en wat niet.
Wanneer je merkt dat je ergens veel over piekert, kun je jezelf daarom afvragen: “Wat kan ik hier concreet beïnvloeden?” Wanneer er iets mogelijk is, kun je daar je energie op richten. Wanneer er niets mogelijk is, ligt de uitdaging niet noodzakelijk in nog harder nadenken, maar in leren verdragen dat je niet alles kunt beheersen.
Acceptatie betekent niet dat je alles goedkeurt
Het woord acceptatie wordt soms verkeerd begrepen. Het klinkt alsof je moet berusten in alles wat gebeurt en geen verandering meer mag nastreven. Maar acceptatie kan iets heel anders betekenen. Je kunt erkennen dat iets op dit moment de werkelijkheid is zonder te zeggen dat je het prettig, eerlijk of wenselijk vindt.
Wanneer een relatie voorbij is, betekent acceptatie niet dat je blij moet zijn met de breuk. Wanneer je een fout hebt gemaakt, betekent het niet dat de fout onbelangrijk was. Wanneer je financiële situatie moeilijk is, betekent het niet dat je niets moet proberen te veranderen.
Acceptatie betekent eerder dat je stopt met energie besteden aan de gedachte dat de werkelijkheid op dit moment anders zou moeten zijn dan ze feitelijk is. Vanuit die erkenning kun je vervolgens bekijken wat je nog kunt doen. Dat verschil is belangrijk. Acceptatie is niet hetzelfde als passiviteit. Soms is accepteren juist de plek vanwaaruit gerichte actie opnieuw mogelijk wordt.
Geld, succes en geluk: het verhaal is genuanceerder
Een van de bekendste ideeën binnen populaire psychologie is dat geld boven een bepaald inkomen nauwelijks nog bijdraagt aan geluk. In de oorspronkelijke versie van deze blog wordt ongeveer €75.000 per jaar genoemd als grens.
Onderzoek naar inkomen en welzijn is veel genuanceerder. Geld kan wel degelijk belangrijk zijn, vooral wanneer het zorgt voor veiligheid, woonzekerheid, toegang tot zorg, mogelijkheden en minder financiële stress. Ook bij hogere inkomens is de relatie met welzijn niet simpelweg verdwenen.
Tegelijkertijd is geld niet hetzelfde als geluk. Meer inkomen kan bepaalde problemen verminderen en mogelijkheden vergroten, maar kan niet automatisch zorgen voor verbinding, betekenis, zelfrespect of innerlijke rust. Hetzelfde geldt voor succes. Een doel bereiken kan bijzonder bevredigend zijn. Alleen went de mens ook aan positieve veranderingen. Wat ooit een enorme mijlpaal leek, wordt na verloop van tijd vaak het nieuwe normaal en vervolgens verschijnt er een volgend doel.
Daarom is het interessant om ambitie te combineren met een tweede vaardigheid: kunnen registreren wat er vandaag al aanwezig is.
Dankbaarheid zonder je problemen te ontkennen
Daar komt dankbaarheid in beeld. Dankbaarheid wordt soms voorgesteld alsof je negatieve gevoelens kunt oplossen door simpelweg te focussen op positieve dingen. Dat is niet wat ik ermee bedoel. Je kunt dankbaar zijn en tegelijkertijd verdrietig. Je kunt waarderen wat je hebt en toch iets willen veranderen. Je kunt een moeilijke periode meemaken en nog steeds momenten ervaren die betekenisvol zijn.
Dankbaarheid gaat niet over jezelf vertellen dat alles goed is. Het gaat over voorkomen dat alles wat moeilijk is automatisch alles wat ook waardevol is uit beeld duwt.
Een eenvoudige oefening kan zijn om aan het einde van de dag even stil te staan bij een paar concrete dingen die je hebt gewaardeerd. Dat hoeft helemaal niet groots te zijn. Een gesprek, een maaltijd, een wandeling, iemand die iets vriendelijks deed of een moment waarop je zelf anders reageerde dan vroeger kan voldoende zijn.
Het doel is niet om je brein te “trainen om positief te denken”. Het doel is je aandacht breed genoeg houden om meer dan alleen problemen te registreren.
Mindfulness: aanwezig zijn zonder alles onmiddellijk te moeten oplossen
Mindfulness sluit daar mooi bij aan. Het betekent niet dat je gedachten moet stoppen of permanent rustig moet zijn. Het gaat eerder over het leren opmerken van wat er gebeurt zonder automatisch in iedere gedachte of emotie mee te gaan.
Wanneer je bijvoorbeeld merkt dat je hoofd een toekomstscenario maakt, kun je herkennen: “Ik ben nu iets aan het voorspellen wat ik nog niet weet.” Wanneer je jezelf vergelijkt met iemand anders, kun je merken dat vergelijking plaatsvindt zonder onmiddellijk te besluiten dat jij daardoor minder waard bent. Die kleine afstand kan belangrijk zijn. Niet omdat de gedachte verdwijnt, maar omdat je meer keuze krijgt in wat je ermee doet.
Soms besluit je dat een gedachte belangrijke informatie bevat. Soms ontdek je dat er een concrete actie nodig is. En soms zie je dat je hoofd vooral opnieuw probeert zekerheid te creëren waar die op dat moment niet beschikbaar is.
Geluk is geen permanente toestand
Ik zou nog een stap verder gaan dan het idee dat geluk een vaardigheid is die je eenvoudig kunt trainen. Niemand is voortdurend gelukkig en dat hoeft ook niet het doel te zijn.
Een betekenisvol leven bevat ook teleurstelling, onzekerheid, verdriet, frustratie en verlies. Die emoties zijn niet automatisch obstakels die zo snel mogelijk verwijderd moeten worden.
Misschien wordt geluk problematisch wanneer we ervan verwachten dat het een permanente toestand moet zijn.
Wanneer je denkt dat een goed leven betekent dat je je voortdurend goed moet voelen, wordt iedere moeilijke emotie plots bewijs dat er iets fout gaat. Maar misschien kan een goed leven ook betekenen dat je kunt omgaan met verschillende emoties, kunt waarderen wat waardevol is en keuzes kunt maken die aansluiten bij wat belangrijk voor je is.
Dan verschuift de vraag van “Hoe word ik altijd gelukkig?” naar iets wat ik persoonlijk veel interessanter vind:
“Hoe wil ik leven, ook op dagen waarop ik mij niet gelukkig voel?”
Wat kunnen we meenemen uit De logica van geluk?
Ik zou Mo Gawdats ideeën daarom niet behandelen als een wetenschappelijke formule waarmee je geluk kunt berekenen. Ik zie ze eerder als een uitnodiging om te onderzoeken welke verwachtingen je meedraagt, hoeveel controle je probeert te krijgen en welke verhalen je hoofd maakt wanneer de werkelijkheid anders loopt dan verwacht.
Misschien ontdek je dat je voortdurend wacht op een volgend doel voordat je jezelf toestemming geeft om tevreden te zijn. Misschien probeer je reacties van anderen te controleren die uiteindelijk niet binnen jouw invloed liggen. Of misschien merk je dat je aandacht zo sterk gericht is op wat ontbreekt dat je nauwelijks nog registreert wat er ondertussen wel aanwezig is.
Daar hoeft niet onmiddellijk een groot levensplan uit te volgen. Soms begint verandering gewoon met het herkennen van zo'n patroon en jezelf één andere vraag stellen.
Niet alleen “Wat ontbreekt er?”, maar ook “Wat is er al?” Niet alleen “Hoe zorg ik dat dit precies loopt zoals ik wil?”, maar ook “Wat kan ik werkelijk beïnvloeden?” En niet alleen “Wanneer zal ik eindelijk gelukkig zijn?”, maar ook “Wat maakt mijn leven vandaag betekenisvol?”
Een kleine oefening: werkelijkheid, verwachting en invloed
Denk eens aan een situatie die je op dit moment veel onrust geeft. Probeer eerst zo feitelijk mogelijk te beschrijven wat er werkelijk gebeurt, zonder onmiddellijk te verklaren waarom het gebeurt of wat het over jou betekent. Kijk daarna naar je verwachtingen. Hoe had je gewild dat deze situatie eruitzag? Welke gedachte bevat misschien een moeten, zoals “dit had anders moeten lopen” of “die persoon zou mij moeten begrijpen”?
Vraag jezelf vervolgens af welk deel van de situatie binnen jouw invloed ligt. Misschien kun je een gesprek voeren, een grens aangeven, informatie verzamelen of een beslissing nemen. Misschien kun je op dit moment helemaal niets doen. Ook dat is informatie.
De bedoeling van de oefening is niet om je gevoelens weg te redeneren. Je probeert alleen onderscheid te maken tussen wat er gebeurt, wat je ervan verwacht en waar je daadwerkelijk invloed op hebt. Alleen dat onderscheid kan soms al verrassend veel helderheid geven.
Geluk en persoonlijke groei bij Klarvida
De ideeën uit De logica van geluk sluiten aan bij verschillende thema's die tijdens coaching bij Klarvida in Waregem terugkomen. Mensen lopen niet noodzakelijk vast omdat ze iets verkeerd doen. Soms merken ze vooral dat hun hoofd voortdurend vooruitloopt, vergelijkt, controle probeert te krijgen of eisen stelt aan hoe het leven zou moeten verlopen.
Tijdens coaching kunnen we onderzoeken welke gedachten en patronen bij jou een rol spelen. Daarbij kunnen we gebruikmaken van inzichten en oefeningen uit onder andere NLP, mindfulness en positieve psychologie, maar de methode staat niet centraal. Jouw verhaal wel.
Het doel is daarbij ook niet dat je na coaching voortdurend gelukkig bent. Veel interessanter is dat je jezelf beter begrijpt, bewuster kunt omgaan met gedachten en verwachtingen en steeds duidelijker kunt onderscheiden waar je invloed op hebt en wat je misschien mag leren loslaten. Dat kan ruimte geven voor iets wat minder spectaculair klinkt dan permanent geluk, maar in het dagelijkse leven misschien veel waardevoller is: meer rust, helderheid en vrijheid in hoe je met jezelf en je leven omgaat.
Gratis en vrijblijvend kennismaken
Wanneer je merkt dat je veel piekert, voortdurend probeert controle te houden of het gevoel hebt dat je altijd naar het volgende doel onderweg bent zonder echt tot rust te komen, kunnen we daar samen naar kijken. Je hoeft vooraf niet precies te weten waar dat vandaan komt of welke vorm van begeleiding je nodig hebt.
Tijdens een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek vertel je kort wat er speelt, ik luister en we bekijken samen of mijn manier van begeleiden bij jou past. De begeleiding kan plaatsvinden in Waregem, online of tijdens wandelcoaching.
Lees ook:
Opmerkingen